Geen leslokaal, wel leereffect
Hoe ontmoeting zorgt voor leren door verbinding
Wat als leren niet begint met een lesboek, maar met een kopje koffie, een goed gesprek en een spelletje? Deze gedachte vormde de basis voor Low Literacy at Play, een project met Erasmus+ van de Leyden Academy on Vitality and Ageing. Ze wonnen er de European Innovative Teaching Award mee, in de categorie volwasseneducatie. Het project laat zien dat mensen eenvoudig basisvaardigheden leren als ze zich gezien, gehoord en verbonden voelen.
Voor ouderen met beperkte basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen, is de drempel naar traditioneel onderwijs vaak hoog. Veel deelnemers hebben in het verleden negatieve leerervaringen opgedaan, of vinden geen aansluiting bij reguliere lesprogramma's.
Eerst luisteren, dan handelen
“We merken dat deze doelgroep een beetje tussen wal en schip valt”, vertelt onderzoeker Miriam Verhage van de Leyden Academy. “Er is veel aanbod voor ouderen, bijvoorbeeld rondom digitalisering of gezonde levensstijl, maar mensen met beperkte basisvaardigheden bereiken we vaak niet goed. Daarom zijn we eerst gaan luisteren: wat hebben zij nodig, wat zijn hun wensen en wat willen ze graag?”
Begin bij je doelgroep en luister echt naar hun wensen en behoeften. Pas dan kun je iets ontwikkelen dat werkelijk verschil maakt.Miriam Verhage, onderzoeker
Begin bij je doelgroep en luister echt naar hun wensen en behoeften. Pas dan kun je iets ontwikkelen dat werkelijk verschil maakt.
Internationaal onderzoek
In focusgroepen in Nederland, Denemarken (Universiteit van Kopenhagen) en Portugal (Universiteit van Coimbra en AI9.PT) bleek al snel dat deelnemers niet op zoek zijn naar traditionele lessen waarin leren lezen en schrijven centraal staan. Wat ze vooral wel willen? Andere mensen ontmoeten, ervaringen uitwisselen en samen nadenken over onderwerpen die er in hun dagelijks leven toe doen.
Thema’s die aansluiten bij de doelgroep
Met die onderzoeksresultaten in het achterhoofd werd een nieuwe leeraanpak ontwikkeld, gebaseerd op betekenisvol spel en samenwerkend leren. De projectgroep maakte een set kaarten met daarop gespreksvragen en opdrachten rondom thema’s als gezondheid, voeding, digitale vaardigheden en welbevinden. Op de achterkant van de kaarten staat praktische informatie over het onderwerp, in begrijpelijke taal. “Door de kaarten te gebruiken ontstaat een gesprek waarin mensen ervaringen delen, elkaar helpen en tegelijkertijd werken aan hun basisvaardigheden”, zegt projectleider Jolanda Lindenberg.
Kleine stappen, grote impact
De grootste opbrengst van het project zit volgens de onderzoekers niet alleen in de kennis die de deelnemers opdoen, maar vooral wat er tussen mensen ontstaat. Zo zijn er nieuwe vriendschappen en sociale netwerken ontstaan, en nemen deelnemers elkaar mee op stap naar activiteiten in de eigen wijk. “Het hoeft niet ingewikkeld te zijn”, zegt Miriam. “Soms zijn kleine stappen voor iemand van enorme betekenis.”
Jolanda zag deelnemers zichtbaar groeien: “Een deelnemer durfde dankzij de steun van de groep opnieuw contact op te nemen met een opleider, en schreef zich uiteindelijk zelfstandig in voor een cursus”.
Mensen kregen meer zelfvertrouwen. Ze voelden zich zekerder, durfden meer zelf te regelen en ontdekten dat ze veel meer konden dan ze zelf dachten.Jolanda Lindenberg, projectleider
Een overdraagbare aanpak
Het project is misschien afgerond, maar van de aanpak wordt nog veel gebruikgemaakt. Via de website van Stichting Lezen en Schrijven, projectpartner, kun je direct aan de slag met kaartensets, aanvullende spelvormen, online leermodules en een train de trainerprogramma voor professionals en vrijwilligers. Alle materialen zijn gratis beschikbaar.
