Een blik op digitale inclusie, met Paola Verhaert
Digitalisering wordt vaak gepresenteerd als dé weg vooruit. Maar wat als die vooruitgang juist nieuwe uitsluiting creëert? Tijdens verschillende gesprekken over digitale inclusie naar aanleiding van een recente TCA, spraken we drie experts die ieder vanuit hun eigen invalshoek kritisch kijken naar de digitale samenleving. Eén van hen is Paola Verhaert, expert en onderzoeker op gebied van digitale rechten en digitale gelijkheid, en schrijver van het boek ‘Technologie in politiek: de strijd voor digitale rechtvaardigheid'.
Digitale samenleving versus rechtvaardige samenleving
Volgens Paola hebben digitale technologieën impact op elk aspect van ons leven. Ze is dan ook van mening dat er soms te beperkt gekeken wordt naar het onderwerp ‘de toekomstige digitale samenleving’. “Vanuit de Europese Commissie wordt vooral gefocust op het economische aspect van digitalisering. Ik vind het ook belangrijk om naar het sociale aspect van digitalisering te kijken. Dus niet alleen kijken naar efficiëntie en kostenbesparingen, maar ook naar de context en de effecten. Het uiteindelijke doel is niet per se een digitale samenleving, maar een rechtvaardige samenleving. En hoe die eruitziet, daar moet iedereen over mee kunnen beslissen.”
Digitaal burgerschap: iedereen heeft ermee te maken
Je ontkomt als burger eigenlijk niet aan de digitale samenleving. In Nederland zijn veel administratieve processen bijvoorbeeld gedigitaliseerd. Contact met de overheid moet tegenwoordig digitaal, of je dat nou wil of kan of niet. “We focussen heel erg op het aanleren van digitale vaardigheden. Dat is ook belangrijk, maar die vaardigheden zouden geen vereiste mogen zijn om deel te kunnen nemen aan een steeds digitalere samenleving.”
Ontwikkel meer dan functionele vaardigheden
De focus op het ontwikkelen van vaardigheden zal niet verdwijnen. Volgens Paola is dat goed. Ze geeft wel een kanttekening mee: “Focus niet alleen op functionele vaardigheden, waarbij wordt gekeken of je een bepaalde handeling kunt uitvoeren. Even belangrijk is het ontwikkelen van kritisch denkvermogen. Met de opkomst van AI is kritisch denkvermogen belangrijker dan ooit.”
Digitalisering vaak niet de grootste drempel
Vorig jaar deed Paola onderzoek naar het gebruik van digitale platformen om in contact te komen met de overheid. Opvallend genoeg bleek het digitale aspect zelden het grootste probleem te zijn. Belangrijker zijn taalkennis en administratieve vaardigheden. Met administratieve vaardigheden doelt Paola op je begrip van de overheid. Weet je wat een overheid doet? Waarvoor je bij een overheid terecht kunt en waarvoor niet? En wat er van jou wordt verwacht? “Die kennis hebben veel mensen niet. Je krijgt het nergens aangeleerd, ook niet op school.”
Zet een eerste stap richting een digitaal inclusievere samenleving
Kunnen organisaties ondersteunen in digitale ongelijkheid? Zeker. Paola geeft graag een aantal tips mee.
- Zie digitalisering niet als de oplossing voor alle problemen.
- Vraag je bij verbetering af: wat wordt er verbeterd en voor wie?
- Kijk specifiek naar plekken waar technologie een rol speelt en waar wordt gerapporteerd dat mensen moeilijkheden ervaren in gebruik van de technologische toepassingen. Onderzoek wat precies het probleem is en hoe daarbij ondersteund kan worden.
Dit interview is onderdeel van de serie ‘Een blik op digitale inclusie’. Binnenkort volgen interviews met Alexander Smit en Andrei Frank.
