De partners ontwikkelden de toolkit 'Intercultureel digitaal burgerschap in de gemeenschap' gericht op onderwijs, gezondheidszorg, welzijn en cultuur.

‘Kwetsbare ouders en kinderen versterken in digitaal burgerschap’

Volwasseneneducatie

Als je wilt dat iedereen -dus ook sociaal kwetsbare gezinnen, waaronder veel migranten gezinnen- volwaardig mee kunnen draaien in onze democratische Europese samenleving, is het belangrijk dat ook zij het digitaal burgerschap kunnen omarmen. Dat is voor die gezinnen niet vanzelfsprekend.

Reden voor Ed Klute van Mira Media om samen met een aantal partnerorganisaties en de (financiële) ondersteuning van Erasmus+ in 2014 aan de slag te gaan met het 3-jarige project ‘Digital generation gap in migranten en sociaal kwetsbare gezinnen’.

Ed: ‘Mira Media, ERVET, ActiveWatch en Migrants Resource Centre werken in multiculturele buurten in Utrecht, Londen, Boekarest, Modena en Bologna aan mediaeducatie en aan digitaal burgerschap. Tijdens ons werk zagen we dat er in scholen en beleid steeds meer aandacht kwam voor de begeleiding van kinderen op internet. Er kwam materiaal voor ouders en kinderen en er werden ook steeds meer ouderavonden in scholen georganiseerd. Mira Media constateerde dat het materiaal en het algemeen aanbod erg mono cultureel was met weinig aandacht voor diversiteit. Onze partnerorganisaties constateerden hetzelfde in hun landen, met de aanvulling dat deze achterstelling eigenlijk gold voor alle sociaal kwetsbare gezinnen.  Lokale professionals, die werkzaam zijn in media, onderwijs en welzijn zagen wel de digitale kloof tussen ouders en hun kinderen én tussen families uit verschillende sociale groepen, maar misten vaak de expertise, interculturele competenties en praktische hulpmiddelen om zelfstandig activiteiten voor deze groepen te initiëren.’ Tijd voor actie dus.

Onderzoek

Ed en de partnerorganisaties gingen aan de slag en deden verder onderzoek in Nederland, Italië, Roemenië en Engeland. ‘We ontdekten een aantal overeenkomsten. Uit gesprekken met deze ouders kwam naar voren dat zij kampten met dezelfde vragen en zorgen als ouders met een andere sociale economische achtergrond. Ook zij vonden het belangrijk dat hun kinderen inzicht krijgen in de kracht van digitale media en de nodige digitale vaardigheden kunnen ontwikkelen. Zo krijgen de kinderen tegelijkertijd ook meer mogelijkheden om een goede opleiding te volgen én een goede start te maken op de arbeidsmarkt. Zowel voor de ouders als de kinderen waren er tot dat moment geen relevante informatie en begeleiding beschikbaar om die digitale vaardigheden te ontwikkelen.’

De beschikbare publicaties en materialen sloten meestal niet goed aan op de behoeften en het (culturele) kader van deze doelgroep. Ed: ‘Doordat sommige (niet alle) migrantenouders de taal vaak niet goed machtig zijn, maakte het voor hen sowieso moeilijk om relevante informatie te vergaren. Duidelijk was dat de ouders begeleiding nodig hadden van interculturele mediacoaches en dat het belangrijk was binnen de doelgroepen ouders te scholen om op te kunnen treden als sleutelfiguren en vraagbaken voor andere ouders. We waren er tot slot van overtuigd dat openbare bibliotheken bij uitstek geschikt een plek waren om de voorlichtingsbijeenkomsten voor deze ouders te verzorgen. Dat bleek inderdaad een juiste inschatting.’

Gedurende de projectperiode schoolden alle partners interculturele mediacoaches, ontwikkelden ze aangepaste voorlichtingsmaterialen en organiseerden ze een groot aantal voorlichtingsbijeenkomsten binnen en buiten de bibliotheek.

Hulp aan professionals en ouders

Daarna zijn er bijeenkomsten en trainingen georganiseerd met ‘educatieve’ professionals. Hier kregen ze tips hoe contact te leggen met migrantenouders en andere geschikte digitale diensten en providers in de buurt. Ook zijn er vele activiteiten voor ouders gefaciliteerd om hen te leren omgaan met hun eigen digitale beperkingen en het vergroten van kennis. Sommige ouders toonden ook interesse om media-coaches te worden. Ed: ‘Door interculturele mediacoaches te selecteren en op te leiden, betrokken we expertise van binnen de gemeenschap om scholen interculturele ondersteuning te bieden bij het ontwikkelen van geschikte materialen en cursussen voor ouders die afkomstig zijn van migranten en sociaal uitgesloten groepen. Hun directe betrokkenheid bij activiteiten met ouders boden gemeenschappen ook gemakkelijker toegang tot informatie. Tot slot is een aantal betrokken ouders geschoold tot ‘cyber-ouders’. Zij ondersteunen de interculturele mediacoach en spelen binnen de lokale gemeenschap een centrale rol om met collega-ouders in gesprek te gaan over het belang van digitale media en het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Zo is in brede zin de betrokkenheid van ouders stevig vergroot.’

Toolkit

Om hun resultaten en opgedane ervaringen breed te kunnen delen, ontwikkelden Ed en de partners samen de toolkit 'Intercultureel digitaal burgerschap in de gemeenschap'. ‘De toolkit is verdeeld in twee delen. Het eerste deel beschrijft de concepten en geleerde lessen met betrekking tot digitale identiteit en intercultureel bewustzijn in de buurt. In het tweede deel delen we onze ervaringen en producten om anderen aan te moedigen en ondersteunen om soortgelijke stappen en initiatieven te nemen. Zo bieden we gouden tips, inspirerende verhalen over de manier waarop we activiteiten ontwikkelen én bieden we concrete oefentools met materialen en oefeningen. We hebben de toolkit uitgebreid getest. Daardoor konden de lokale professionals uiteindelijk met een beproefde aanpak aan de slag met het introduceren en versterken van het digitaal burgerschap in hun stad en buurt.’

Mensen en organisaties samenbrengen (het vervolg)

Toch was er volgens Ed en zijn transnationale partners nog een extra stap nodig. ‘Het bleek dat -zonder de betrokkenheid van ouders en professionele opvoeders, zoals school en wijkinstellingen - kinderen de digitale wereld alleen of met hulp van vrienden verkennen en vaardigheden grotendeels van elkaar leren. ‘We ontdekten tijdens het project dat digitaal burgerschap geen prioriteit heeft bij sociaal maatschappelijke en educatieve organisaties. De meeste organisaties richten al hun aandacht op het regelen van de basisbehoeften en hulp aan gezinnen. Digitale mediaopvoeding staat erg laag op hun prioriteitenlijst. Als er wel aandacht voor is, dan biedt men gefragmenteerd hulp. Dat wil zeggen dat ze activiteiten ontwikkelen die op één probleem zijn gericht zoals sexing, grooming en cyberpesten.’

Het is belangrijk dat alle betrokkenen op wijkniveau meehelpen om kinderen en hun ouders hierbij te begeleiden vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid. Daarom adviseert Ed: ‘Coördineer het initiatief in de buurt. Digitaal burgerschap maakt onderdeel uit van verschillende gebieden, zoals onderwijs, gezondheidszorg, welzijn en cultuur. Het gaat daarbij om veel organisaties. Kijk welke van deze organisaties digitaal burgerschap ziet als een kernactiviteit en laat hen het voortouw nemen in de buurt.’ Bibliotheken zijn een voor de hand liggende plaats om expertise en capaciteiten van relevante lokale actoren bij elkaar te brengen. Bibliotheken hebben al jaren de rol van ‘huis van de mediawijsheid’ en in plaats van alleen boeken uit te lenen en lees- en literatuurdiensten te faciliteren, raken deze openbare instellingen steeds meer ‘outreachend’ betrokken bij lokale partners zoals buurtscholen en gemeenschapscentra. In veel steden worden openbare bibliotheken namelijk door alle generaties en leden van de samenleving vaak gezien als 'vertrouwde' omgevingen.

Project COLIBLITE

Deze gedachte leidde tot het tweede 3-jarig project Erasmus + in dezelfde steden, aangevraagd door de Bibliotheek Utrecht en met een centrale rol voor bibliotheken en scholen in de deelnemende steden. In COLIBLITE zijn in wijken in Utrecht, Londen, Boekarest, Modena en Bologna, samenwerkingsverbanden gevormd bestaande uit een bibliotheek, een school en een sociale wijkinstelling. In de periode 2017 – 2020 ontwikkelen de initiatiefnemers in deze wijken een gemeenschappelijk aanpak om kinderen te thuis en binnen en buiten schooltijd te ondersteunen om volwaardig digitaal burger te worden. Ze besteden daarbij aandacht aan ICT-basis vaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en programmeren.

Wil je meer weten over de achtergronden en ervaringen van het project Digital Generation Gap in Migrant and Low educated Families (DGGMLF)? Kijk dan op: http://www.miramedia.nl/projecten/dggmlf-intercultural-media-literacy.htm.