Stay Human: leren van mensen, leren over mensen

“Jongeren hebben nu eenmaal meer moed om naar voren te treden”

Jeugd & jongerenwerk

Verandering is hard nodig als het gaat om het waarborgen van mensenrechten in Europa. Want nog steeds zijn er Europese minderheden in de verdrukking. Of het nu gaat om migranten in Italië, kinderen in Roemenië of de LGBT-gemeenschap in Litouwen. Leren van mensen, leren over mensen: Stay Human is een succesvol project van de The Youth Company over mensenrechten en activisme. Een niet-formele leermethode waarin peer education en de kracht van jongeren excelleren.

“We leven allemaal heel comfortabel. Maar als je even iets verder kijkt dan het uitzicht uit je raam, zie je dat er in Europa veel ongelijkheid is.” Boglarka Szalma is projectmanager bij The Youth Company, de organisatie die twee jaar geleden startte met een jongereninitiatief waarbij jongeren elkaar leren over hun lokale situatie en hoe je iets kunt doen tegen schendingen van mensenrechten. Over hoe je activistisch wordt. “Verandering komt altijd vanuit de jeugd. Dat is de filosofie achter deze uitwisseling. Activisme en daarmee verandering begint altijd bij de jeugd. Jongeren hebben nu eenmaal meer moed om naar voren te treden.”

Litouwen

Neem Litouwen. De LGBT-gemeenschap wordt hier nog behoorlijk onderdrukt. Mensen uit deze gemeenschap worden weliswaar niet langer als crimineel gezien, maar mogen niet trouwen en geen kinderen adopteren. Er heerst veel discriminatie op straat, op het werk, binnen families. “We wilden een programma opbouwen waardoor jongeren zich op een activistische manier inzetten voor het verbeteren van mensenrechten op een heel lokaal niveau”, vertelt trainer Vika Matuzaite, afkomstig uit Litouwen. “Het is heel belangrijk om de onderdrukking van deze groep zichtbaar te maken, om het bewustzijn in Europa te vergroten. Juist in de lokale realiteit is er te vaak een gebrek aan fundamentele mensenrechten.”

Leren van elkaar

De projecten van Stay Human kenmerken zich door het niet-formele karakter en zijn een verzameling van jongerenuitwisselingen, trainingen, lokale activiteiten en andere jongereninitiatieven. Met het eerste project in Litouwen, twee jaar geleden, deden 112 jongeren van 18 tot 25 jaar uit zes verschillende Europese landen mee. Er zijn geen docenten, maar groepsleiders die slechts enkele jaren ouder zijn dan de deelnemers. “Je leert van elkaar. Er is geen schoolstructuur. Onze methode”, vertelt Boglarka, “is ontwikkeld door jongeren en legt een verbinding met de leefwereld van jongeren. Leren van elkaar in plaats van uit boeken. De menselijke maat terugbrengen. Ons project gaat ook heel erg over empathie. Over je kunnen inleven in anderen, over je relatie met je directe omgeving en inzicht in je eigen leven. Dat leer je toch minder op school.”

Intercultureel leren

Naast deze zogeheten peer education is het project gericht op intercultureel leren. Er is een interactie tussen jongeren uit dezelfde leeftijdscategorie, maar vanuit een ander cultureel perspectief. Boglarka: “Europa is weliswaar een waardenunie. In elk land gelden dezelfde rechten. Toch kent elk land een verschillende realiteit. Zo is West-Europa op juridisch vlak verder ontwikkeld dan Oost-Europa. Tijdens een project van Stay Human kunnen jongeren diverse lokale contexten met elkaar vergelijken. Vika: “De jongeren die meededen aan de uitwisseling in Litouwen waren zelf ook lid van de LGBT-gemeenschap in hun eigen land. Soms staan jongeren er alleen voor. Door mee te doen met een project van Stay Human merkten ze dat ze onderdeel zijn van een groep. Je bent niet alleen in Europa. Daardoor voel je je vrij om je eigen, authentieke verhaal te vertellen. Dat versterkt je eigenwaarde en dat neem je mee naar huis. Ondertussen heb je een internationaal netwerk van contacten die je hebt opgedaan. Het uitwisselen van kennis en ervaringen stopt niet na afloop van een project.” 

Baltic Pride

De uitwisseling in Litouwen vond plaats tijdens de jaarlijkse Baltic Pride in 2016. Dit is een festival van en over de LGBT-gemeenschap dat elk jaar in een van de Baltische landen plaatsvindt. Een week lang zijn er manifestaties en workshops over de politieke situatie en over activisme. Maar het belangrijkste is de mars, een demonstratie van meer dan 3000 mensen. “We liepen in het protest hand in hand”, vertelt Vika. “Het was echt emotioneel en het maakte diepe indruk op de deelnemers en op de toeschouwers. De jongeren liepen vooraan. Dat beeld kwam op de nationale televisie en wordt door de internationale media nog steeds gebruikt als er over het onderwerp wordt bericht.” Ook hebben de deelnemers geleerd hoe je activisme in de praktijk moet bedrijven. Hoe schrijf je een persbericht? Hoe organiseer je een interview? Wat is de hoofdboodschap? Hoe zit het met de veiligheid? Vika: “Heel praktisch dus. Ik denk dat de jongeren met een koffer vol ervaring terug naar huis zijn gegaan. 

Vliegwiel

Dankzij de opgedane ervaring zijn jongeren beter uitgerust om in hun eigen lokale realiteit de verandering door te zetten. Boglarka: “Voor ons is het belangrijk dat het project een vliegwieleffect heeft. De jongeren leren van elkaar over democratie en mensenrechten, over wat gelijkheid op dagelijks niveau betekent. Hun mindset is anders. Ze zijn ervaringen en kennis rijker en keren terug met meer ambitie om ook bij hen thuis dingen te veranderen en mensenrechten te verankeren in het dagelijkse leven. Ze delen dit met hun vrienden en hun familie, met lokale organisaties. Zo was er bijvoorbeeld een jongen uit Italië. Hij organiseert nu hulpgroepen voor de lokale LGBT-gemeenschap in zijn dorp. Maar hij organiseert ook roundtables. Dat maakt mij bijzonder trots. Je ziet dat jongeren sterk genoeg zijn om zelf op lokaal niveau dingen in beweging te zetten.” 

Meer projecten

Naast het LGBT-project in Litouwen hebben jongeren onder de vleugels van Stay Human in 2016 verschillende initiatieven georganiseerd in hun eigen land. Bijvoorbeeld in Roemenië over kinderrechten en in Italië over de rechten van migranten. Daarnaast is er in Italië in 2017 onder de vlag van Stay Human ook een project gestart over gender based violence. Nederlandse jongeren hebben een initiatief georganiseerd over de LGBT-gemeenschap. Litouwse jongeren hebben een no hate speech georganiseerd. Dit jaar lopen er programma’s op het gebied van pesten en kinderrechten in Italië, verhalen van jonge migranten in Nederland en over de LGBT-gemeenschap in Ierland.