Homo’poly: op weg naar een beter begrip van diversiteit en homoseksualiteit binnen Europese scholen

Homo’poly: op weg naar een beter begrip van diversiteit en homoseksualiteit binnen Europese scholen

Hoger onderwijs

Hoe draag je bij aan een beter begrip van diversiteit, en van homoseksualiteit in het bijzonder, in het voortgezet en hoger onderwijs in Europa? Vijftien partnerinstellingen uit acht Europese landen bundelden in september 2016 hun krachten in het KA203-project Homo'poly.

‘Dat is zó gay’. Op veel Nederlandse scholen schelden jongeren regelmatig met de woorden homo en gay – zo meldde vorig jaar nog het NOS Jeugdjournaal. Hoewel jongeren dit vaak voor de grap zeggen, kun je als LHBTI-jongere van dit soort opmerkingen (nog meer) onzeker worden op school. Volgens Paul Kisner, voorlichter bij COC Haaglanden en Haagse Held 2018 in de categorie Onderwijs & Jeugd, wordt de zelfacceptatie en coming-out van LHBTI-jongeren er inderdaad moeilijker door.

Scholen spelen zonder twijfel een cruciale rol bij het bieden van een veilige omgeving voor Europese jongeren om hun seksuele geaardheid en genderidentiteit te verkennen, en bij het wegnemen van de voedingsbodem voor homofoob gedrag. Ondanks positieve ontwikkelingen in de afgelopen jaren (zoals Paarse Vrijdag op scholen in Nederland), blijkt uit de ervaringen van LHBTI-jongeren dat homofoob gedrag nog steeds vaak voorkomt in de schoolomgeving. Uit onderzoek blijkt bovendien dat lesbische, homo- en bi-leerlingen meer risico lopen op het ervaren van pesterijen en geweld binnen de school dan heteroseksuele leerlingen.

Het Homo’poly-project

Hoe kun je als onderwijsprofessional het schoolleven van LHBTI-jongeren verbeteren? Hoe draag je bij aan een beter begrip van diversiteit, en van homoseksualiteit in het bijzonder, in het voortgezet en hoger onderwijs in heel Europa? Met dit doel voor ogen bundelden vijftien partnerinstellingen uit het voortgezet en hoger onderwijs in Nederland, België, Duitsland, Spanje, Hongarije, Turkije, Polen en het Verenigd Koninkrijk hun krachten in het project Homo'poly. Zij werkten sinds september 2016 aan dit driejarige KA203-project, dat met een subsidie van Erasmus+ werd gefinancierd. Building inclusive higher education systems is een sectorspecifieke prioriteit van Erasmus+ KA2, en de internationale samenwerking van Homo’poly benadrukt hoe belangrijk het is om homofoob en transfoob gedrag op scholen in heel Europa tegen te gaan.

Een van de eerste publicaties in de reeks materialen die Homo’poly heeft ontworpen om een beter begrip van homoseksualiteit in Europese scholen te promoten, is het boek Somewhere Over the Rainbow: discussions on homosexuality in schools across Europe (Waxmann Verlag, 2018). Hierin zijn meerdere studies naar de houding van docenten, ouders en leerlingen ten opzichte van homoseksualiteit in de acht deelnemende landen van Homo'poly opgenomen, gebaseerd op onderzoeksresultaten van in totaal ongeveer 6.500 deelnemers.

De partnerinstellingen binnen het Homo’poly-project gingen naast het vergelijkend onderzoek voor Somewhere Over the Rainbow uit van een cross-sectorale aanpak bij het ontwikkelen van een reeks nieuwe didactische materialen. In alle landen werd er nauw samengewerkt tussen een hogeronderwijsinstelling en een middelbare school (op partnerland Turkije na, vanwege het afwijkende onderwijssysteem). Homo’poly ontwikkelde hierdoor zowel nieuwe modules voor het hoger onderwijs als didactisch materiaal voor het voortgezet onderwijs, om docenten en hun leerlingen te helpen om LHBTI bespreekbaar te maken in de leeromgeving.

In module 1 Gender & Homoseksualiteit komen de voornaamste concepten en vragen met betrekking tot homoseksualiteit aan bod, aangevuld met relevante voorbeelden en discussievragen. De tweede module Homoseksualiteit & Migratie toont aan welke impact migratie heeft op de ervaringen van LHBTI-leerlingen (inclusief LHBTI-leerlingen uit migratiegroepen). De reeks didactische materialen die daarnaast door Homo’poly voor het voortgezet onderwijs werden ontworpen, zijn de afgelopen drie jaar uitgebreid getest in de praktijk, geëvalueerd en geïmplementeerd.

Effectieve cross-sectorale samenwerking

Zowel prof. dr. Oliver Holz van de KU Leuven als Ralph de Jong, docent en lid van het managementteam van de Friese leer- en leefgemeenschap !mpulse in Leeuwarden, benadrukken het positieve effect van de cross-sectorale samenwerking tussen de diverse onderwijsinstellingen binnen het Homo’poly-project.

De Jong: ‘Het lesmateriaal van Homo’poly hebben we uitgebreid kunnen testen op onze school in Leeuwarden, met leerlingen tussen de twaalf en achttien jaar. We hebben vier groepen gevormd: drie groepen met leerlingen die respectievelijk drie, zes en negen uur lesmateriaal voorgeschoteld kregen (waaronder de Kitchen Table Diaries, materiaal waar leerlingen, docenten én ouders bij betrokken worden) en een controlegroep met leerlingen die helemaal geen didactisch materiaal ontvingen. Het experiment startte eind september 2018 en liep tot begin december 2018. In totaal is er data verzameld van 290 leerlingen.’

Uit aanvullend kwantitatief onderzoek van prof. dr. Kristof de Witte (van projectcoördinator Maastricht University) bleek dat leerlingen na afloop van het !mpluse-experiment inderdaad een andere houding ten opzichte van homoseksualiteit hadden gekregen. Opvallend: het effect van het materiaal bleek het meest succesvol bij minimaal zes uur les.

Eindconferentie tijdens IDAHOT

Op 17 en 18 mei vond de eindconferentie van Homo’poly plaats bij de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen van de KU Leuven, op de Internationale Dag tegen Homofobie en Transfobie (IDAHOT) en in het weekend van de Belgian Pride 2019. Meer dan zeventig deelnemers (van docenten aan hogescholen en universiteiten, beleidsmakers, vertegenwoordigers van LHBTI-organisaties tot leerlingen uit het voortgezet onderwijs) uit acht verschillende landen namen deel aan deze internationale conferentie, waar de resultaten van het project en de effectiviteit van het ontwikkelde materiaal werden gepresenteerd.

Een van de hoofdsprekers was Shaun Dellenty, een van de belangrijkste pleitbezorgers van LHBTI-rechten in het Verenigd Koninkrijk en auteur van Celebrating Difference: a Whole-School Approach to LGBT+ Inclusion. Hij benadrukte een internationale oriëntatie binnen scholen als een van de succesfactoren voor het slagen van een didactische aanpak van inclusie op Europese scholen:

'Een internationale school worden betekent: over grenzen heen kijken. Dit stelt een scholengemeenschap in staat om verder te kijken dan haar eigen cultuur, context en privileges. Dit biedt niet alleen ruimte voor contrast en vergelijking, maar ook belangrijke mogelijkheden om meer begrip en empathie te verkrijgen voor mensen die in een andere context werken en leven, waarin rechten en vrijheden kunnen verschillen. Internationale uitwisselingen bieden ook kansen om persoonlijke verhalen uit verschillende culturen en contexten met elkaar te delen, en om onze eigen ervaringen te herzien - zowel binnen de onderwijsgemeenschap als binnen de LHBTI-gemeenschap.'

"Een internationale school worden betekent over grenzen heen kijken. Dit stelt een scholengemeenschap in staat om verder te kijken dan haar cultuur, context en privileges."

Shaun Dellenty, auteur 'Celebrating Difference'

Tijdens de eindconferentie werden ook een aantal kanttekeningen gemaakt. Onderzoeker Lotte Geunis van Maastricht University verwees bijvoorbeeld in haar lezing ‘LGBT in Education: What we have learned and where we (should) go next’ naar de ILGA Rainbow Map Europe 2019. Uit deze kaart blijkt dat voor het eerst in tien jaar een daling in de situatie van LHBTI-emancipatie in Europa merkbaar is. ‘We zijn er nog lang niet’, beaamt Holz. Een aantal partnerinstellingen van Homo’poly hebben om deze reden ook een vervolgproject rondom de LHBTI-vriendelijke schoolomgeving ter goedkeuring aan Erasmus+ voorgelegd.

Toch zijn de eerste effecten van Homo’poly nu al merkbaar. Vier dagen na afloop van de eindconferentie bericht Holz: ‘De vice rector voor diversiteit van de KU Leuven wil de Homo’poly-modules breed gaan uitrollen. Is dat niet fantastisch?’

Het Homo’poly-project zal in augustus 2019 definitief worden afgerond. De modules en het didactisch materiaal van Homo’poly zijn gratis te downloaden op de website Homopoly.eu.

Geraadpleegde bronnen: Homopoly, KU Leuven, Winq, Sevendays, Europees Parlement