ESSENCE ontwikkelt slimme oplossingen voor duurzame steden

“Elkaar echt goed leren kennen. Dat is het belangrijkste resultaat”

Hoger onderwijs

Samen slimme oplossingen zoeken voor duurzame steden. Met het door Erasmus+ ondersteunde project Essence werkten vijf instellingen voor hoger onderwijs en drie gemeenten aan de stad van de toekomst.

Uitdagingen

Meer dan de helft van de wereldbevolking woont in steden, en de verstedelijking neemt alleen maar toe. Dat brengt tal van uitdagingen met zich mee - ook op het gebied van milieu en duurzaamheid. Op initiatief van en samen met de Hogeschool Utrecht (HU) sloegen universiteiten uit Turku (Finland), Manchester (Verenigd Koninkrijk), Hamburg (Duitsland) en Valencia (Spanje) de handen ineen.

Duurzame steden zijn de toekomst

Binnen het project European Sustainable Solutions for Existing and New City Environments (ESSENCE) werkten de onderwijsinstellingen van 2014-2017 samen met de gemeenten Utrecht, Turku en Alcoy (Spanje). Hun doel: zorgen dat toekomstige professionals duurzamere steden kunnen ontwikkelen – ondanks de complexe uitdagingen die daarbij komen kijken. Want hoe dring je bijvoorbeeld het autogebruik in Alcoy terug? Het stimuleren van fietsgebruik is geen optie, vanwege het bergachtige landschap en de smalle eenrichtingswegen. De slimme oplossingen werden tijdens een slotconferentie op 14 juni 2017 gepresenteerd.

Blended learning

De deelnemende universiteiten ontwikkelden een gezamenlijk lesprogramma van één semester over het thema ‘Slimme, duurzame steden’. “Het oorspronkelijke idee was om een master te ontwikkelen”, vertelt Erlijn Eweg, projectleider van het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities van de HU. “Dit bleek echter teveel voeten in de aarde te hebben. Vandaar dat we besloten kleiner te beginnen. Eerst maar eens leren samenwerken.”

Het ESSENCE-curriculum is er niet minder vernieuwend door geworden. Zo vormt blended learning de basis van het programma. Dit didactische concept verbindt verschillende vormen van leren met elkaar: leren in groepen of  individueel, leren vanuit de theorie of vanuit de praktijk. Docenten en studenten krijgen daarbij ondersteuning van een digitale leeromgeving.

Bootcamp

In 2016 organiseerde ESSENCE in Manchester een bootcamp over duurzaam ondernemen. Hier testten studenten van alle vijf de onderwijsinstellingen het lesmateriaal. Hun ervaringen zijn vervolgens gebruikt om de puntjes op de i te zetten. Deze aanpak beviel zo goed, dat de deelnemers vaker soortgelijke evenementen willen opzetten – ook over andere onderwerpen.
Na het testen probeerde de HU het gehele lesprogramma uit met studenten van alle deelnemende instellingen. Na afloop waren er intensieve, praktijkgerichte programma’s in Utrecht, Alcoy, Valencia en Turku. Hier werkten de deelnemers aan duurzaamheidsopdrachten van de drie gemeenten. Met hun actieprogramma’s maakten ze kans op de Transition Zero Award. De winnaars werden tijdens de slotconferentie bekendgemaakt: team Utrecht en Turku. “Zij maakten een plan om een Utrechtse woonwijk energieneutraal te maken en nul op de energiemeter te realiseren”, vertelt Eweg. “Hierbij was er niet alleen aandacht voor slimme oplossingen; de studenten kwamen ook met voorstellen hoe je bewoners zover krijgt om al die mooie ideeën daadwerkelijk te gebruiken.”

Goede basis

Deelname aan ESSENCE heeft niet alleen de betrokken gemeenten veel opgeleverd, ook de onderwijsinstellingen zijn tevreden. Alle deelnemende instellingen gebruiken inmiddels het ESSENCE-lesmateriaal. Daarnaast staan er nieuwe uitwisselingen uit en is de samenwerking met gemeenten verdiept. “We zijn in gesprek met de gemeente Utrecht om meer gemeentelijke projecten te verweven met ons onderwijs”, geeft Eweg als voorbeeld. 

Verder leverden de deelnemende studenten input voor de onderzoeks- en innovatieagenda van de Europese Unie. Daarnaast is er een nieuw samenwerkingsverband ontstaan met zes universiteiten in Vietnam. Het doel: een lesprogramma ontwikkelen dat ook op de Vietnamese situatie is toegesneden. 

Resultaten

Samenvattend vertelt Eweg: “Dankzij het project hebben studenten mooie leerervaringen opgedaan en zijn docenten geïnspireerd geraakt. Maar voor mij is het belangrijkste resultaat dat we elkaar echt goed hebben leren kennen. De leerstijlen bij de universiteiten zijn heel verschillend. In Spanje ligt de nadruk bijvoorbeeld erg op individueel werken, in Finland is de opleiding vooral praktijkgericht. We hebben alles bij elkaar gebracht en samen één programma ontwikkeld. Dat was een intensief proces dat niet altijd gemakkelijk verliep, maar het is wél gelukt. Nu ligt er een goede basis om in de toekomst weer samen aan de slag te gaan. Er bestaan onder andere plannen om alsnog een master Smart Sustainable Cities te ontwerpen.”

Structurele borging

Eweg heeft een paar tips voor onderwijsinstellingen die een vergelijkbaar project willen opzetten. “Het kost veel tijd en energie om zo’n plan tot een succes te maken. Kies daarom voor een onderwerp dat echt belangrijk is voor je organisatie. Zorg dat iedere partner een vast aanspreekpunt heeft. Verdeel de projectbijeenkomsten over de deelnemende organisaties. Alleen dan wordt het echt een gezamenlijke onderneming. Ook draagvlak binnen je eigen instelling is belangrijk. Je wilt geen eenmalig project, maar een structurele borging in het onderwijs. Dat lukt beter als je al in een vroeg stadium mensen uit uiteenlopende disciplines erbij betrekt.”

Meer weten? Neem gerust contact op.